Dokładnej daty powstania Morąga nie sposób ustalić. Historycy są skłonni do umiejscowienia tego faktu w końcu XIII w. Około 1280 roku, na miejscu staropruskiej osady, Krzyżacy zbudowali drewnianą strażnicę, zastąpioną ok. 1370 r. budowlą murowaną. Rozwijająca się przy strażnicy osada ok. 1327 r. uzyskała prawa miejskie (prawdopodobnie było to dużo wcześniej, jednak nie zachowały się żadne dokumenty).Problemy stwarza także ustalenie genezy nazwy miasta. Najczęściej spotykana jest hipoteza, że pochodzi ona od pruskiej nazwy jeziora: Mawrin, Maurin lub Morin. Jest to o tyle trudne, gdyż w czasie burzliwej historii miasta nie zachował się jego przywilej lokacyjny. Na przełomie XIII i XIV wieku, okolicę zamieszkiwało pruskie plemię Pogezan. W drugiej połowie XIII wieku terytorium to zostało opanowane przez Krzyżaków. Wzniesiono zamek a następnie zbudowano osadę, która około 1327 r. otrzymała prawa miejskie. W 1525 r., gdy doszło do sekularyzacji, terytorium to stało się świeckim księstwem stanowiącym lenno Polski, zwanym Prusami Książęcymi. Zamek krzyżacki został wtedy częściowo rozebrany, a pozyskane w ten sposób materiały wsparły budowę pałacu, będącego miejską rezydencją rodu szlacheckiego zu Dohna. Przez następne stulecia Morąg należał do państwa pruskiego. Polskim miastem stał się dopiero w roku 1945.

Liczne zabytki, jak kościół farny, ratusz miejski czy pałac szlachecki świadczą o wielowiekowej i ciekawej historii miasta, którego rozwój zakłócany był poprzez liczne klęski żywiołowe, pożary i epidemie. Spore zniszczenia przyniósł pożar z 1697 roku. Uszkodzeniu uległ ratusz i zamek. Doszczętnie spłonęło Polskie Przedmieście, znajdujące się za jedną z bram miasta (Bramą Ostródzką), usytuowane wzdłuż drogi do Ostródy. Odbudowa miasta zajęła około 50 lat. W pierwszej połowie XIV wieku miasto otoczono murami obronnymi z trzema bramami. W 1440 r. Morąg przystąpił do Związku Pruskiego, a po opanowaniu zamku krzyżackiego w 1454 r. złożył hołd królowi Kazimierzowi Jagiellończykowi. Po pokoju toruńskim miasto pozostało w granicach lennych Prus Książęcych 1807 r. w czasie nagłego ataku pruskiej konnicy nieomal nie dostał się do niewoli marszałek Napoleona, późniejszy król Szwecji Bernadotte. W XVII i XVIII wieku w Morągu i okolicy dość dużą rolę odgrywali Polacy, o czym świadczą powtarzające się na kartach dokumentów miejskich polskie nazwiska: Woliński, Obuchowski, Liszewski, Sadowski, Podleśny, Wilanowski itd.

Wielu urodzonych tu obywateli przysporzyło miastu wiele chwały: 

- związana z Morągiem i okolicą rodzina Dohnów.

-burmistrz Marcin Gotschalk podpisał w roku 1446 akces Morąga do Związku Pruskiego.-mieszczanin Salomon w imieniu mieszkańców Morąga odczytał tekst przysięgi na wierność Kazimierzowi Jagiellończykowi w roku 1454.-w XVII i XVIII wieku wielką rolę w Morągu odgrywała rodzina Obuchów. Rodzina wydała kilku znakomitych rzemieślników - artystów. Ich dziełem były wspaniałe organy  w wielu kościołach (także w Morągu). Jeden z Obuchów był głośnym misjonarzem w Indochinach w XVIII wieku. Drugiemu, architektowi powierzono w początkach XIX w. kierownictwo odbudowy kompleksu zabudowań zamku krzyżackiego w Malborku.

-Abraham Calovius (1612-1686) -wybitny teolog, profesor 
uniwersytetu w Wittemberdze.-Jan Gottlieb Willamovius (1736-1777) -poeta, humanista, współczesny Herderowi poeta.

herder

JOHANN GOTTFRIED HERDER (1744-1803)
[chyba najbardziej znany mieszkaniec Morąga]  
- wybitny myśliciel, pisarz, filozof, przedstawiciel społeczno-filozoficznej 
i literackiej myśli Oświecenia.-Karol Rautenberg -otworzył pierwszą w Morągu księgarnię.-Karol Harich -protoplasta znanej rodziny wydawców i pisarzy, 
zalożył w mieście drukarnię w 1832 r. 

Przez Morąg prowadziła w średniowieczu droga handlowa łącząca Truso (później Elbląg) z portami czarnomorskimi.  
W roku 1725 podkreślano, że: "Miasto jest bardzo żywotne dzięki polskiej drodze krajowej..." Podstawą utrzymania mieszkańców Morąga było w tamtych czasach rolnictwo  
i handel (zbożem, końmi, bydłem, rybami, drewnem i płótnem). Od 1813 r. Morag był siedzibą władz powiatowych. 
Władze miejskie - to od 1809 r. Rada Miejska składająca się 
z 16-18 radnych i Zarząd Miejski (burmistrz, jego zastępca i sześciu członków magistratu). 
Wiek XX przyniósł Morągowi gazownię miejską (1904), nowoczesne urządzenia wodociągowe (1907), kanalizację (1913-1916), energię elektryczną (1923).

 

Najciekawsze zabytki miasta:

- mury obronne, gotyckie z XIV-XV wieku;

- skrzydło północno-wschodnie zamku krzyżackiego, gotyckiego z XIV wieku, odbudowane w 1584 roku, przebudowane w 1815 roku, piwnice pod dawnymi skrzydłami, gotyckie z XIV wieku, mury obronne i fosa z XIV wieku.

Ratusz gotycki

ratusz gotycki z końca XIV wieku, odrestaurowany w 1843 roku, odbudowany po zniszczeniach wojennych w latach 1948-1953. 

Pałac Dohnówkościół parafialny gotycki z 1303-1331 roku, przebudowany w końcu XV-XVI wieku.

pałac magnackiej rodziny Dohnów z 1562-1571 roku, przebudowany w stylu barokowym przez Hindersina w latach 1717-1719, obecnie siedziba Muzeum Herdera i Muzeum Warmii i Mazur.

- przed ratuszem zdobyte przez Niemców w 1870 roku, armaty francuskie.

W obrębie miasta przy ul. Dąbrowskiego pomnik i jeden z największych w Polsce cmentarzy żołnierzy Armii Radzieckiej oraz trzy inne cmentarze – ewangelicki, polski, i niemiecki, a przy ulicy Żeromskiego cmentarz żydowski.

 

 

OPIS HERBU MORĄGA

- odniesienie do historii

 

      Na złotym polu z zieloną podstawą stoi pielgrzym w szacie czarnej. Barwa czarna jest symbolem powagi, stateczności, pokory, wyrzeczenia światowego blichtru. Ponieważ postać jest pielgrzymem - tak przedstawiają ją znane wizerunki, kolor czarny jest najstosowniejszy. Zastosowanie błękitu - barwy królewskiej, koloru wierności, praworządności, świętości etc. wynika z nieznajomości symboliki i trafia bardziej w gusta estetyczne niż zgodność z realiami. Herb powstał w XIV stuleciu i jest raczej wątpliwe by chciano uhonorować jakąś inną postać (chłopca pruskiego, hutnika) niż pątnika. Zwłaszcza, że na terenach pozostających w strefie wpływów zakonu krzyżackiego kult św. Jakuba i tradycji pielgrzymiej był żywy, co widać w tradycji heraldycznej okolicznych miast. Miasto powstało przecież z inicjatywy komtura elbląskiego, który pełnił funkcję szpitalnika zakonu.
     Pątnicy udający się do grobu świętego Jakuba w Santiago de Compostela (Hiszpania), powracając zabierali na pamiątkę muszlę przegrzebka (Pecten Jacobaeus), małża występującego licznie na wybrzeżach atlantyckich. Był to znak odbytej pielgrzymki tak czytelny, że stał się symbolem wszystkich w ogóle pielgrzymek. Muszle przegrzebków (wrzucanych do rzeki dla uczczenia szczęśliwego powrotu) znaleziono niedawno w osadach rzecznych w Gdańsku. Przykładowo - w zakonach rycerskich, naszyta na krzyżu zdobiącym płaszcz muszla jest znakiem peregrynacji i pracy charytatywnej w Ziemi Świętej. Muszla ma kształt wachlarzowaty, niektórzy upatrują w niej symbol pięciu dróg do sanktuarium w Composteli, biegnących przez terytorium Francji. Piątka była w średniowieczu symbolem pracy i cierpienia, niezbędnego do zwycięskiego przejścia próby. Naszyte na płaszczu muszle oznaczały spełnione po drodze dobre uczynki. Herbarz miast polskich p. Wanaga i Plewako błędnie podaje jabłko.
     Strój pielgrzyma uległ swoistej rytualizacji. Laska pielgrzymia (barwy czerwonej ma znaczenie symboliczne, jej kształt też nie jest dowolny. Posiada dwa zgrubienia, ograniczające przestrzeń do zawieszenia tykwy z wodą, bądź uchwyt dla dłoni. Jej kształt wynikał ze względów praktycznych. Tykwa (barwy czarnej) była od wieków najpopularniejszym i najpraktyczniejszym naczyniem. Nie tłukła się, była lekka, była stosunkowo tania (nie stanowiła łupu dla ewentualnego złodzieja), znakomicie nadawała się do przechowywania płynów. Do dziś uprawiana jest ze względu na owoce kształtu butelkowatego (Lagenaria vulgaris, Lagenaria siceraria). W herbie nie widnieje szklana flasza (p. Wirtualny Wszechświat - Słownik miast polskich, projekt herbu z lat 90-tych, czy Mohrunger Kreis-Zeitung). Nie jest to także węzełek - atrybut żebraka(cytowany już Herbarz miast polskich i Polskie herby miejskie T. Szczechury z 1963 r.), i jako taki spotykany w heraldyce. Atrybutem pielgrzyma jest zatem tykwa zawieszona na lasce.
     Zielona murawa w podstawie jest manierą przyjętą w czasach nowożytnych i oznacza kraj, miejsce.


Morąg jest miastem o bogatej historii. Trzeba go odwiedzić, aby dowiedzieć się więcej...