SZLAKI ROWEROWE
WYZNACZONE PRZEZ GMINĘ MORĄG
- ogółem 339 km

Chcąc urozmaicić i wzbogacić swoją ofertę turystyczną władze Morąga dbają o rozwój infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej. Systematycznie podejmują działania mające na celu wzrost atrakcyjności regionu. Dowodem są wyznaczone w obrębie gminy i okolic ciekawe szlaki rowerowe. Obecnie dostępnych jest 6 szlaków rowerowych, zostały opisane poniżej. Zapraszamy do lektury.



1.ŻÓŁTY "PAN SAMOCHODZIK"

Morąg - Bogaczewo - Piłąg - Kretowiny - Żabi Róg - Florczaki - Zawroty - Ruś - Prośno - Tarda - Miłomłyn - Bynowo - Wielowieś - Boreczno - Śliwa - Rąbity - Dobrzyki - Jerzwałd - Witoszewo - Zalewo - Barty - Zajezierze - Wilamowo - Dobrocin - Morąg.

Długość:ok.110 km
Oznakowanie: kolor żółty     
Szlak w większości prowadzi po drogach asfaltowych. Krótki odcinek prowadzi przez drogę nr 7 (zalecam szczególną ostrożność). Na trasie atrakcyjne krajobrazy i zabytki.

Morąg - gmina położona na Pojezierzu Iławskim, w zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego, w regionie wysoce atrakcyjnym przyrodniczo i turystycznie.
Dokładnej daty powstania Morąga nie sposób ustalić. Historycy są skłonni do umiejscowienia tego faktu w końcu XIII w. Około 1280 roku, na miejscu staropruskiej osady, Krzyżacy zbudowali drewnianą strażnicę, zastąpioną ok. 1370 r. budowlą murowaną. Rozwijająca się przy strażnicy osada ok. 1327 r. uzyskała prawa miejskie (prawdopodobnie było to dużo wcześniej, jednak nie zachowały się żadne dokumenty).
Problemy stwarza także ustalenie genezy nazwy miasta. Najczęściej spotykana jest hipoteza, że pochodzi ona od pruskiej nazwy jeziora: Mawrin, Maurin lub Morin. Jest to o tyle trudne, gdyż w czasie burzliwej historii miasta nie zachował się jego przywilej lokacyjny.
Najciekawsze zabytki miasta:


- mury obronne, gotyckie z XIV-XV wieku;


- skrzydło północno-wschodnie zamku krzyżackiego, gotyckiego z XIV wieku, odbudowane w 1584 roku, przebudowane w 1815 roku, piwnice pod dawnymi skrzydłami, gotyckie z XIV wieku, mury obronne i fosa z XIV wieku.



- ratusz gotycki z końca XIV wieku, odrestaurowany w 1843 roku, odbudowany po zniszczeniach wojennych w latach 1948-1953.

- kościół parafialny gotycki z 1303-1331 roku, przebudowany w końcu XV-XVI wieku.


- pałac magnackiej rodziny Dohnów z 1562-1571 roku, przebudowany w stylu barokowym przez Hindersina w latach 1717-1719, obecnie siedziba Muzeum Herdera i Muzeum Warmii i Mazur.


- przed ratuszem zdobyte przez Niemców w 1870 roku, armaty francuskie.

W obrębie miasta przy ul. Dąbrowskiego pomnik i jeden z największych w Polsce cmentarzy żołnierzy Armii Radzieckiej oraz trzy inne cmentarze - ewangelicki, polski, i niemiecki, a przy ulicy Żeromskiego cmentarz żydowski.



- Bogaczewo (Gűldenboden)Wieś założona w 1353 r. to tylko jedna z wsi w województwie warmińsko-mazurskim, która jest miejscowością turystyczną i wczasową o znaczeniu lokalnym. Wieś położona jest około 4-5 km od Morąga. Przyciąga turystów głównie ze względu na jedno z najczystszych jezior w Polsce. Jest to jezioro Narie, charakteryzujące się najwyższą klasą czystości. Największym ośrodkiem miejscowości jest Elzam. Położony wśród lasów, nad brzegiem Jeziora Narie, otwarty cały rok. Bogaczewo jest atrakcyjne nie tylko latem. Zapraszamy na jesienne grzybobranie i wyprawy wędkarskie

Piłąg (Pfeilings) wieś założona w 1402-1408 roku jako dworek pruski.

Kretowiny (Kranthau) malownicza miejscowość wypoczynkowa pośród pól, łąk i lasów. Nieskażone cywilizacją środowisko naturalne na każdym kroku ukazuje perełki przyrody. Lasy pełne zwierzyny i grzybów oraz jezioro Narie, czynią z tego terenu wymarzone miejsce do spędzenia wolnego czasu i wypoczynku. Założona w 1448 roku jako wieś pruska..

Żabi Róg Ta stara wieś, o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1340 r., wzbudza zainteresowanie swoją osobliwą nazwą. Oficjalna na­zwa niemiecka przed 1945 r. brzmiała Horn czyli róg. Na południe od tej miejscowości leży jezioro Róg, zwane też Ża­bim, gdyż według podania ludowego pewna jego część nazywa­na Poggewinkel obfitowała w żaby. Poggewinkel po polsku prze­kłada się na Żabi Róg. Działająca po II wojnie światowej Komi­sja Nazewniczą zaaprobowała taką nazwę, pewnie mając na względzie jej nieco humorystyczne brzmienie.

Florczaki wieś założona w 1332-1342 r.
Zabytki:barokowy kościół z XVIII w. z klasycystycznym ołtarzem głównym oraz
drewniana dzwonnica z XIX w.

Zawroty (Schwenkendorf) wieś założona w 1402-1408 roku. Dawna wieś czynszowa.

Ruś (Reussen) miejscowość położona nad niewielkim, czystym jeziorem Ruskim, bogatym w ryby oraz chronione kwiaty wodne. Tutejszy mikroklimat sprawia, że okolica jest pozbawiona dokuczliwych komarów. Gęste lasy, obfitujące w grzyby, leśne owoce, zwierzynę i unikalne ptactwo są idealnym miejscem wypoczynku. Rok założenia 1344.

Prośno (Pörschken) Wieś położona wśród Lasów Taborskich nad jez. Prośno (pow. 14,2 ha), założona w 1722 r,

Tarda wieś letniskowa położona między jeziorami Tarda (pow. 34, 4 ha) i Bartężek. Data lokacji wsi nie jest znana. W 1785 r. istniała tu karczma, a w 1842 r. zorganizowano leśnictwo. Informacje praktyczne: ośrodek wypoczynkowy, pole namiotowe.

Miłomłyn (Liebemühl) miasto gminne położone nad rzeką Liwą i Kanałem Ostródzko-Elbląskim, przy trasie drogowej nr 7. Działania II wojny światowej doprowadziły do prawie całkowitego zniszczenia miasta, co w roku 1945 spowodowało, że Miłomłyn utracił prawa miejskie, które odzyskał ponownie w 1998 r. Zabytki: kościół parafialny neogotycji z lat 1898-1901, dzwonnica z XIV w. fragmenty murów miejskich. Wyjątkową atrakcją są rejsy statkiem po zabytkowym i unikalnym w skali światowej Kanale Ostródzko-Elbląskim, wyposażonym w oryginalne śluzy i pochylnie przeciągające statki po szynach do zbiorników o różnych poziomach wód.

Bynowo

Wielowieś niegdyś wieś czynszowa założona w 1317 r.

Boreczno (Schnellwalde) wieś założona w 1311 r. Tereny wokół Boreczna zasiedlone były przez ludzi już w czasach prehistorycznych. Świadczą o tym liczne znaleziska z młodszej epoki kamienia, datowanej na okres 4 tys.- 1 tys. 800 lat p.n.e., zachowane do naszych czasów kurhany z epoki brązu (lata 1 tyś. 800 - 800 p.n.e.) i cmentarzyska z epoki żelaza (lata 800p.n.e.- 400n.e.).Zabytki: Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w stylu gotyckim z XIVw

Śliwa (Schliewe) Pierwotna nazwa to Slebo. Była kiedyś wsią pruska, założona w 1338 r.

Rąbity (Rombitten) wieś założona w około 1400 r. Dawna wieś pruska.

Dobrzyki (Weinsdorf) rok założenia 1287.Zabytki: kościół z XIVw. ( z XVIII-wieczną wieżą ) o dekoracyjnym szczycie od strony prezbiterium i XV – wiecznym ekspresyjnym w wyrazie krucyfiksem we wnętrzu kościoła oraz XVIII-wiecznych organach, zbudowanych przez warsztat Obuchów z Morąga.

Jerzwałd wieś położona na trasie Iława Zalewo założona w 1333 r., nad jeziorem Płaskim, będącym odnoga Jezioraka. Tu w 1967 roku przeprowadził sie z Łodzi autor popularnych powieści dla młodzieży Zbigniew Nienacki. Dom jego znajduje sie po lewej stronie szosy do Iławy.

Witoszewo (Kunzendorf) kiedyś wieś czynszowa założona w 1324 r.

Zalewo powstało prawdopodobnie na miejscu staropruskiej osady. Otrzymało prawa miejskie już w 1305 r.Jest to jedno z najstarszych miast w okolicy. Położone na dogodnym szlaku handlowym. Ważna rolę komunikacyjną odgrywało jezioro Ewingi, połączone z Jeziorakiem. Zalewo rozplanowano według średniowiecznego schematu z centralnie usytuowanym rynkiem i ratuszem pośrodku, z kościołem w pd.-zach. Części miasta. Otoczone było murem obronnym z gęsto rozmieszczonymi basztami i dwiema bramami od wschodu i zachodu. W Zalewie istniała od końca XVI wieku do 1805 jedna z trzech tzw. szkół książęcych o wysokim poziomie nauczania. Uczęszczał do niej m. in. K.C.Mrongowiusz. Spośród zabytkowych budowli w mieście warto obejrzeć zachowane fragmenty muru obronnego i pozostałość dawnych fortyfikacji - czworokątną basztę. Zachował się także kościół gotycki p.w. św. Jana Ewangelisty.

Barty (Barten) wieś założona w 1306 roku

Zajezierze (Seegertswalde) wieś czynszowa założona w 1301-1305

Wilamowo (Gr.Wilmsdorf) wieś położona nad jeziorem Ruda Woda (pow. 654 ha) założona w latach 1301-1305 jako wieś czynszowa

Dobrocin (Gr. Bestendorf) wieś powstała w końcu XIII wieku. Od XV wieku władali nią Wilamowscy (Wilmsdorf), później Waldburgowie a do końca XVIII wieku Domhardtowie. Do nich należała neorenesansowa rezydencja, która swój obecny kształt uzyskała w XIX wieku. Zabytki: pałac, zbudowany w stylu barokowym, w połowie XIX w. przebudowany w stylu neorenesansowym, obecnie siedziba Technikum Rolniczego oraz park przy pałacu .

Morąg

2.NIEBIESKI "RAJ"

Morąg - Silin - Raj - Bożęcin - Prośno - Tarda - Kudypy - Jędrychówko - Morąg

Długość:ok.40 km
Oznakowanie: kolor niebieski    
Szlak prowadzi po drogach asfaltowych o małym natężeniu ruchu oraz po drogach polnych. Na trasie malownicze widoki.
Morąg opis przy szlaku nr 1

Silin dawny dworek pruski

Raj (Paradies) wieś czynszowa założona w 1372 r.

Bożęcin (Gr.Gottswalde) wieś czynszowa założona w 1336 r. Zabytki: Pałac klasycystyczny z 1845 r. oraz park.

Prośno (Pörschken) Wieś położona wśród Lasów Taborskich nad jez. Prośno (pow. 14,2 ha), założona w 1722 r,

Tarda wieś letniskowa położona między jeziorami Tarda (pow. 34, 4 ha) i Bartężek. Data lokacji wsi nie jest znana. W 1785 r. istniała tu karczma, a w 1842 r. zorganizowano leśnictwo. Informacje praktyczne: ośrodek wypoczynkowy, pole namiotowe.

Jędrychówko

Morąg



3.CZERWONY "NARIE"

Morąg - Bogaczewo - Gulbity - Niebrzydowo Wielkie - Naryjski Młyn - Roje - Ponary - Boguchwały - Wilnowo - Lusajny Małe - Kretowiny - Piłąg - Dury - Morąg
Długość: ok.40 km
Oznakowanie: kolor czerwony     

Szlak prowadzi po drogach asfaltowych oraz polnych. Na trasie jezioro Narie, dogodna baza gastronomiczna i noclegowa.

Morąg opis przy szlaku nr 1

Bogaczewo (Gűldenboden)Wieś założona w 1353 r. to tylko jedna z wsi w województwie warmińsko-mazurskim, która jest miejscowością turystyczną i wczasową o znaczeniu lokalnym. Wieś położona jest około 4-5 km od Morąga. Przyciąga turystów głównie ze względu na jedno z najczystszych jezior w Polsce. Jest to jezioro Narie, charakteryzujące się najwyższą klasą czystości. Największym ośrodkiem miejscowości jest Elzam. Położony wśród lasów, nad brzegiem Jeziora Narie, otwarty cały rok. Bogaczewo jest atrakcyjne nie tylko latem. Zapraszamy na jesienne grzybobranie i wyprawy wędkarskie

Gulbity (Golbitten) wieś pruska założona w 1353 r. nad jeziorem Narie (pow 1240 ha)

Niebrzydowo Wielkie (Gr. Hermenau) dawniej wieś czynszowa założona w latach 1402-1408

Naryjski Młyn

Roje (Royen) wieś pruska założona w 1325 r.

Ponary Pierwsza wzmianka o posiadłości pruskiej „Panarien” pochodzi z roku 1337.Miejscowość o historii sięgającej epoki brązu. Archeolodzy odkryli tu liczne kurhany i cmentarzyska. Od XVIII wieku Ponary były własnością rodu von Groeben jednak wcześniej stanął tu późnogotycki dwór a na jego miejscu postawiono w pocz XVIII wieku wspaniały pałac. W pałacu zachowały się dawne piece, rzeźbiona klatka schodowa. Niegdyś wisiały tu m. in. wielkie portrety z XVIII wieku, przedstawiające pruska rodzinie królewską Niedaleko pałacu zachowały się potężne budynki gospodarcze m. in. stajnie i malownicza kuźnia z 1861 r.

Boguchwały Wieś powstała w 1320 roku. Leży w pobliżu jez. Narie, w okolicy lasy i wzgórza do 160mnp. Zabytki: Kościół parafialny p.w. św. Barbary , barokowy ,zbudowany w 1620, powiększony w 1877 i 1906.-1907.

Wilnowo (Willnau) wieś czynszowa założona w latach 1402-1408 położona nad jeziorem Narie. Dawniej wieś rybacka.

Lusajny Małe (Kl. Luzeinen) niegdyś wieś pruska założona w 1433 r.

Kretowiny (Kranthau) malownicza miejscowość wypoczynkowa pośród pól, łąk i lasów. Nieskażone cywilizacją środowisko naturalne na każdym kroku ukazuje perełki przyrody. Lasy pełne zwierzyny i grzybów oraz jezioro Narie, czynią z tego terenu wymarzone miejsce do spędzenia wolnego czasu i wypoczynku Założona w 1448 roku jako wieś pruska..

Piłąg (Pfeilings) wieś założona w 1402-1408 roku jako dworek pruski.

Dury (Dőhringshof) dawny dwór założony w 1850 r.

Morąg



4.ZIELONY "ŚLADAMI DOHNÓW"


Morąg - Nowy Dwór - Chojnik - Kępa Kalnicka - Złotna - Markowo - Strużyna - Niebrzydowo Wielkie - Jurki - Morąg
Długośc: ok. 43 km
Oznakowanie: kolor zielony     

Szlak w większości prowadzi po drogach asfaltowych. Na trasie malownicze widoki, zabytki

Morąg opis przy szlaku nr 1

Nowy Dwór dawny folwark państwowy założony w 1475 r.

Chojnik (Hagenau) w pierwszych dziesiątkach XIX stulecia wieś należała do największych i najludniejszych w powiecie morąskim. Założono ją w roku 1363 jako wieś czynszowa. W czasie wojny trzynastoletniej Chonik został zniszczony, następnie ludność ucierpiała podczas wojen szwedzkich a później napoleońskich. Zabytki: barokowy kościół parafialny z I połowy XVIII wieku oraz zabytkowe drewniane chałupy

Kępa Kalnicka (Wilhelmstahal) wieś szkatułowa założona w 1700 r.

Złotna (Goldbach)wieś szlachecka założona w XVI wieku

Markowo wieś założona na początku XV wieku, wkrótce stała się własnością rodu zu Dohna i jedną z głównych jego siedzib. Dohnowie zbudowali tu wspaniały pałac, przebudowany na pocz. XVIII wieku. Otoczony ogrodem i stawami, wyposażony był niegdyś w świetne dzieła sztuki, liczne portrety rodowe, wielką bibliotekę. Markowo słynęło też z wysokiej kultury rolnej. Dzisiaj ruina pałacu czeka na wielkiego mecenasa, który podejmie trud odbudowy tej znakomitej niegdyś rezydencji.

Strużyna (Silberbach) wieś ziemiańska założona w 1352 r. Zabytki: barokowy kościół z ołtarzem i amboną z pocz. XVIII.

Niebrzydowo Wielkie (Gr. Hermenau) dawniej wieś czynszowa założona w latach 1402-1408

Jurki (Georgenthal) dawna wieś czynszowa założona w latach 1402-1408

Morąg



5."POCHYLNIA"


Morąg - Chojnik - Sambród - Marzewo - Drulity - Pochylnia Buczyniec - Sasiny - Kreki - Jarnołtowo - Zajezierze - Małdyty - Morąg.
Długość: ok.70 km
Oznakowanie: kolor żółto - zielony     

Szlak przebiega po terenach położonych na zachód od Morąga. W większości prowadzi po drogach asfaltowych o małym natężeniu ruchu.

Morąg opis przy szlaku nr 1

Chojnik (Hagenau) w pierwszych dziesiątkach XIX stulecia wieś należała do największych i najludniejszych w powiecie morąskim. Założono ją w roku 1363 jako wieś czynszowa. W czasie wojny trzynastoletniej Chojnik został zniszczony, następnie ludność ucierpiała podczas wojen szwedzkich a później napoleońskich. Zabytki: barokowy kościół parafialny z I połowy XVIII wieku oraz zabytkowe drewniane chałupy.

Sambród (Samrodt) dawniej wieś pruska założona w 1319 roku. Położona nad jeziorem Sambród (pow. 128,6ha). Zabytki: XVIII- wieczny barokowy kościół ze szczególnie interesującym ołtarzem głównym.

Marzewo jedna z najstarszych wsi z zabytkowymi drewnianymi chałupami.

Drulity (dawna nazwa Draulitten) w XVI w. należała do księcia Albrechta. Znajduje się tutaj odrestaurowany dwór, który jest przykładem budownictwa willowego wywodzącego się z kręgu architektów dziewiętnastowiecznych. Budynek otoczony jest zadbanym parkiem - ogrodem, znajduje się tam również staw. Dobra w XIX w. należały do rodziny Krahmer. Ostatnim właścicielem majątku (do roku 1945) był dr Hans Werner Krahmer. Obecnie jest własnością prywatną i przechodzi gruntowny remont.

Pochylnia Buczyniec jedna z pięciu funkcjonujących w świecie pochylni. Poszczególne pochylnie wykorzystując napęd wodny przemieszczają statki po lądzie w górę lub w dół (zależnie od kierunku rejsu).W zabudowaniach obsługi małe muzeum, różnica poziomu wody między górnym i dolnym odcinkiem kanału 21,5 m, dł. odcinka lądowego 0,55 km.

Sasiny (Sassen) dawny dwór pruski, pierwsza lokacja w 1315 roku. Położony nad jeziorem Sasiny.

Kreki (Krőken) niegdyś wieś pruska założona w 1315 roku

Jarnołtowo (Gr.Arnsdorf) dawna wieś czynszowa, pierwsza lokacja 1301/11. Zabytki: XVIII kościół

Zajezierze (Seegertswalde) wieś czynszowa założona w 1301/05. Zabytki: XVIII kościół oraz drewniana dzwonnica.

Małdyty (Maldeuten) miejscowość o starym rodowodzie pruskim. Wymieniana w dokumentach już w 1350 roku. Początkowo była folwarkiem zakonnym, później własnością rodziny von Schlieben, potem von Houwaldtów. Pod koniec XVII wieku zbudowano tu pałac dla rodziny von Houswaldt, otoczony parkiem krajobrazowym, który został zniszczony w 1945 r. Pozostał tylko należący do pałacu budynek dawnej administracji, w którym dzisiaj mieści się restauracja „Kłobuk”
Ważniejsze zabytki to:
- XVIII wieczny kościół w Zajezierzu,
- XVIII wieczny kościół w Jarnołtowie,
- XVIII wieczny kościół w Wilamowie,
- XVIII wieczny kościół w Szymonowie,
- XIX wieczny kościół w Sambrodzie,
- pałac rodziny Domhardów w Dobrocienie,
- chata mazurska w Leśnicy,
- zabytkowy magazyn stadniny koni w Plękitach Morąg



6."SIEDZIBA KAMERY"


Morąg - Dury - Żabi Róg - Boguchwały - Książnik - Miłakowo - Niebrzydowo Wielkie - Morąg
Długość: około 36 km
Oznakowanie: kolor niebiesko - czerwony     

Szlak na całej długości przebiega po drodze asfaltowej. Na trasie atrakcyjne krajobrazy, zabytki i jeziora.

Morąg opis przy szlaku nr 1

Dury (Dőhringshof) dawniej dwór założony w 1850 roku

Żabi Róg Ta stara wieś, o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1340 r., wzbudza zainteresowanie swoją osobliwą nazwą. Oficjalna na­zwa niemiecka przed 1945 r. brzmiała Horn czyli róg. Na południe od tej miejscowości leży jezioro Róg, zwane też Ża­bim, gdyż według podania ludowego pewna jego część nazywa­na Poggewinkel obfitowała w żaby. Poggewinkel po polsku prze­kłada się na Żabi Róg. Działająca po II wojnie światowej Komi­sja Nazewniczą zaaprobowała taką nazwę, pewnie mając na względzie jej nieco humorystyczne brzmienie.

Książnik wieś czynszowa powstała w 1323 roku. Okolice to najwyżej położone obszary (Diabla Góra 180,3 m n.p.m.). Zabytki: kościół z ekspresyjnym krucyfiksem

Miłakowo gmina leży nad rzeką Miłakówką wśród lasów i jezior (Mildze, Wuksniki gł. 68 m i Narie). Pierwsza wzmianka o Miłakowie jako o mieście pochodzi z 1315 roku. Osada powstała wcześniej, już w 1302 roku, jako podgrodzie zbudowanego przez komturów elbląskich strażniczego zamku krzyżackiego. Zamek nie miał charakteru warowni. Mieściła się w nim siedziba kamery, to jest krzyżackiego urzędu administracyjno - fiskalnego, którego przeznaczeniem było trzymanie w ryzach okolicznej ludności i administrowanie terenem. Założycielem zamku i podgrodzia był Krzyżak Henryk von Liebenzell. Od jego nazwiska pochodziła zapewne pierwotna nazwa osiedla – Libinstadt. Dokument z roku 1315 podaje już nazwę Liebstadt. Nie jest znany zakres pierwotnych praw miejskich Miłakowa. Nie były one zapewne pełne, skoro w roku 1490 zaszła potrzeba rozszerzenia ich i ponownego potwierdzenia. Dokonał tego ówczesny wielki mistrz krzyżacki Hans von Tieffen.

Najciekawsze zabytki miasta:
- szachownicowo ułożone ulice miasta z rynkiem, na którym stał kiedyś ratusz, otaczały mury wzniesione w XIV w, a rozebrane w wieku XIX. Fragmenty ich zachowały się wokół starego miasta i w południowo-wschodnim narożniku.
-kościół parafialny, gotycki, wzniesiony w latach 1324-1350 (wieża), kilkakrotnie niszczony pożarami i gruntownie restaurowany w latach 1907-1908 .
- kościół pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Św., neogotycki wzniesiony w 1855 roku.

Niebrzydowo Wielkie (Gr.Hermenau) niegdyś wieś czynszowa, pierwsza lokacja w 1402/08 roku.

Morąg


Wkrótce więcej zdjęć